Jak Hades interpretuje mitologię grecką?

W jaki sposób opowiedzieć historie powtarzane od prawie trzech tysięcy lat tak, żeby nie zanudzić odbiorcy? Supergiant odrobił lekcję na 5+ i pokazał na przykładzie Hadesa, jak współcześnie gry mogą interpretować mitologię grecką.

Mało która osoba zainteresowana grami w dzisiejszym świecie nie wie, czym jest Hades – popularny boski roguelike (ang. „godlike roguelike”). Tytuł jest czwartym dzieckiem studia Supergiant, które w momencie wydawania miało na koncie jeszcze Bastion, Transistor i Pyre. Pozostałe gry toczą się w autorskich uniwersach. Jednak to Hades i Hades 2 biorą na tapet mitologię grecką i pokazują, jak można ją interpretować w XXI wieku.

To wbrew pozorom dość odważny ruch. Zarówno grecka, jak i nordycka mitologia to kotlet, który był nie tylko po wielokroć odgrzewany, ale też podany na wszelkie możliwe sposoby. Niemniej, Supergiant zrobił coś dobrze – i to, jak Hades interpretuje grecką mitologię, podbiło serca fanów. Miodna (jak nektar!) mechanika miała w tym swój udział, ale ja dziś nie o tym. Sekretem sukcesu gry są reinterpretacja mitów, uczłowieczenie, zaktualizowanie postaci znanych z tych historii i boska – choć ludzka – opowieść. 

Uwaga, dalej potężne spoilery dla obu części gry! 

Polski odbiorca, wychowany na Mitach Parandowskiego, może być zaskoczony tym, jak chaotyczne (sic!) i niejednoznaczne są faktyczne teksty źródłowe – hymny, zachowane eposy, przedstawienia na ceramice. Ciężko o jakiś uniwersalny kanon, kiedy każdy region czy artysta inaczej interpretuje bogów, powiązania między nimi, kolejność, starszeństwo… Ot, licentia poetica, trochę antyczny odpowiednik pisania fanfików – na każdą znaną wersję przypada co najmniej kilkanaście innych, które nie przebiły się do powszechnej świadomości. Wszyscy zasługują żeby zobaczyć sześciopak Hekate.

I to jest pierwsza część tego, co Hades doprowadza do poziomu majstersztyku. Krok pierwszy: wybierz postaci i mity, które są wystarczająco znane, aby zarysować tło dla opowieści. Krok drugi: dopełnij historię własnymi interpretacjami, ekstrapolacją i mało rozpowszechnionymi wersjami, żeby utrzymać zainteresowanie odbiorcy. 

…a potem wszyscy inni bogowie.

Doskonałym przykładem jest mit o Zagreusie – pierworodnym synu Hadesa i Persefony. Albo alternatywnym wcieleniu Dionizosa. Lub samym Hadesie! Supergiant wybrał pierwszą opcję, czyniąc Zagreusa krnąbrnym synem chtonicznej pary królewskiej. Poznajemy go na początku próby wyrwania się z domeny ojca w poszukiwaniu zaginionej matki. To poniekąd odwrócenie mitu o porwaniu Persefony, w którym to Demeter szuka córki.

W drugiej części gry protagonistką jest Melinoë, którą hymny orfickie wymieniają jako córkę Persefony i Hadesa… Lub Zeusa, który oszukał królową podziemia, przybrawszy postać jej męża. Odniesieniem do powyższego źródła jest choćby kolor jej sukienki („w szafran odziana Melinoë” oraz Herakles nazywający ją „siostrą”, nawiązując do ojcostwa Zeusa). Ale żeby się nie rozwlekać…

Ambrozja prosto z olimpijskiej uczty

Pozwólcie że podzielę się z Wami garścią najciekawszych smaczków i nawiązań, które mogły Wam umknąć w trakcie gry. Część to moje własne spostrzeżenia, część zawdzięczam bacznemu oku bywalców hadesowego Discorda.

Zacznijmy od tego, o czym wspomniałam wyżej: zgodnie z niektórymi mitami Zagreus i Dionizos to ta sama osoba. W Hadesie 1 oczywiście tak nie jest, ale dwójka śmieszków nabiera na ten żarcik Orfeusza. Skoro już o Orfeuszu… Mit o Eurydyce znają raczej wszyscy: nimfa i poeta są w sobie zakochani, ona nadeptuje na węża, zostaje ukąszona, umiera. On rusza za swoją miłością w zaświaty. Poeta jakimś cudem przekonuje Hadesa, by pozwolił jego kochance powrócić z nim do świata żywych. Ale tuż przy wyjściu z podziemia panikuje, obraca się za siebie, łamiąc jedyny warunek wyjścia i skazuje Eurydykę na pozostanie wśród umarłych. Nimfę znajdujemy później w Hadesie (konkretniej na Łąkach Asfodelowych). Powroty z podziemia ogólnie zdarzały się niesamowicie rzadko.

Z reguły żadna dusza – ani żywa, ani martwa – nie była w stanie umknąć przed Cerberem ani przekupić Charona na przeprawę spowrotem. Obola, czyli tradycyjną opłatę dla przewoźnika do zaświatów, osoba zmarła miała w ustach. Ciekawe, że Skelly z jakiegoś powodu nadal ma monetę ze sobą, prawda? A wiecie, że antyczni Grecy z duszami zmarłych kojarzyli… Motyle? Stąd tak wiele ich w Elizjum i dlatego podarunek, który otrzymujemy od Thanatosa, to motylek. 

Wracając do Elizjum

Wspomniałam wyżej Elizjum – więc nie możemy zapomnieć o Herosach: Tezeuszu i Minotaurze. Mamy ich (nie)przyjemność spotkać w drodze na powierzchnię. Przedstawienie Tezeusza jako zadufanego w sobie snobka ma dobre uzasadnienie w mitach. Królewnę kreteńską, Ariadnę, w zamian za pomoc w labiryncie wykorzystuje, po czym po drodze do Aten porzuca samą na wyspie! A Minotaur faktycznie ma na imię Asterius – to, co zawsze za jego imię uważaliśmy, to zaledwie przydomek, oznaczający „Byk Minosa”.

Przydomki i przymiotniki opisowe to istotny element greckiej poezji – antyczny Grek, słysząc „psychopompos” czy „syn Mai”, wiedział bezbłędnie, że chodzi o Hermesa (choć dla Rzymianina byłby to już Merkury). Nawiasem mówiąc, od właśnie rzymskiej wersji pochodzi nazwa „mercury” (ang. rtęć), nawiązuje do tego prezent Hermesa – Metallic Droplet. Podarunki to ogólnie kopalnia smaczków, choćby Blackened Fleece Medei – odnosi się do złotego runa, po które Jazon przyjechał do Kolchidy, ojczyzny Medei. Jej zamiłowanie do krwawych eksperymentów i trucizn wiąże się z dalszą częścią mitu, w której nie tylko morduje swoje dzieci, ale również zatruwa nową wybrankę Jazona.

Między niebem a piekłem

W Hades 2 wiedźma ma swoją lokację w Efirze – który nota bene faktycznie istnieje. Znajdowała się tam świątynia Hadesa i Persefony, a ruiny można znaleźć w pobliżu Ioanniny na terenie dzisiejszej Grecji. Jeśli wybierzecie się, by Efiry poszukać, ale się zgubicie – na rozstajnych drogach możecie poprosić o wsparcie nikogo innego jak Hekate, bo to właśnie jej są poświęcone! Stąd też nasza macierzysta lokacja w Hadesie II. Ale to oczywiście nie wszystkie jej domeny, oprócz tego patronowała magii, wiedźmom i nocy. Miewała często trzy twarze, czego odzwierciedlenie możemy znaleźć w projekcie naramienników. Zwierzętami, które z nią kojarzono były psy i łasice. W grze ukłon tę stronę mamy w postaci Hekuby i Gale. Gale jest łasicą, z którą wiąże się pomniejsza legenda: była sprawną wiedźmą, ale za zbyt rozrywkowy tryb życia podpadła Hekate. Za karę bogini zamieniła ją w futrzaka.

Jeśli na imię „Hekuba” zastrzygliście uszami i skojarzyliście je z królową trojańską – to macie absolutną rację. Ta pomocnica Hekate (a potem Melinoë) wzięła się z wersji mitu, w której po upadku Troi kobieta zostaje oddana Odyseuszowi w niewolę. Tak jednak na niego warczy i wyklina, że bogowie przemieniają ją w czarnego psa, którego później przygarnęła nasza wiedźma. W innej interpretacji – rzuca się do morza, po czym Hekate się nad nią lituje. Ale zdecydowanie bardziej podoba mi się ta pierwsza historia. Inne imiona chowańców biorą się od (nowo)greckich nazw tych zwierząt – frinos to ropucha, gatoula – koteczka zaś koraki – kruk. Dodatkowo, mit mówi, że oryginalnie kruki były białe, póki Apollo nie zmienił koloru ich piór za przyniesienie mu złych wieści.

Wzlatując ku szczytom

Skoro już wspomnieliśmy o ptakach – zbroja Aresa w Hadesie ma na kirysie sępa, który jest kojarzonym z bogiem wojny ptakiem. Zaś jego portret w Hadesie 2 wzorowany jest na bardzo znanej rzeźbie Aresa Ludovisi. Ornitologiczne nawiązania pojawiają się także w wypadku Hypnosa, którego włosy układają się w pojedyncze skrzydło, prawdopodobnie zainspirowane inną rzeźbą (obecnie w posiadaniu British Museum). Natomiast Hefajstos na wózku jest odniesieniem do mitu, w którym bóg-kowal buduje sobie właśnie latający pojazd na kołach. W Iliadzie z kolei – tworzy trójnogie automatony, które pomagają mu się przemieszczać. 

Płynąc do mitologicznego brzegu

Ponieważ o antyku mogłabym długo i namiętnie, to pozwolę sobie urwać tutaj, żeby Was nie zamęczyć długością artykułu. Ale na koniec kilka słów o tym, dlaczego sądzę, że Hades działa tak dobrze. W mojej opinii sekret uroku tej gry tkwi w ożywieniu postaci, które znamy głównie jako dość sztywne, wzniosłe, odległe. To częsty problem z recepcją antyku – widoczny chociażby w przekładach klasyków. Czytając scenę, w której Odyseusz ucina połajankę Agamemnona, mówiąc: „Jakież to słowo skrzydlate wyrwało się zza zagrody twych zębów?!”. Ciężko jest złapać, że w istocie król Itaki pyta: „Coś ty, do cholery, powiedział…?!”. Supergiant sprowadził Olimp do nas, na ziemię, i przypomniał, że ze znanych składników można ugotować zupełnie nowe danie. Którego serdecznie polecam Wam spróbować.

Zarówno Hades 1 jak i Hades 2 dostępne są na platformie Steam. Jeśli zaś obie gry już skończyłyście na 100%, a Wy wciąż czujecie niedosyt, możecie sprawdzić listę najciekawiej zapowiadających się w 2025 roku gier roguelike i wybrać coś dla siebie.