Grudzień, koniec roku, początek roku… Dla niektórych to symboliczny czas nowego, a dla innych – sesja akademicka. I choć ta ostatnia kojarzy się głównie z nauką na egzaminy, to są studenci, dla których to też pytanie: jak zostać magistrem od gier?
Studia, na których uczę się robić gry? Shut up and give me my indeks!
Wszystko rozpoczęło się w 2008 r. na Uniwersytecie Łódzkim. W ramach kierunku informatyka pojawiła się specjalizacja z projektowania gier komputerowych i grafiki komputerowej. Ten krok zapoczątkował wyodrębnianie się projektowania gier jako kierunku. Dostrzeżono jednak zarówno charakter informatyczny, jak i artystyczny i kulturoznawczy.
Nagle pytanie o to, jak można zostać magistrem od gier, stało się bardzo realne. Bardziej niż kiedykolwiek.
W dzisiejszym ujęciu akademickim gry są obecne w wielu obszarach badawczych. Poza samą ludologią, czyli nauką zajmującą się badaniem gier, procesu grania czy samych graczy, to przedmiot zainteresowań również innych dziedzin. Projektowanie gier jest obecne na uczelniach artystycznych, ale stanowią one też przedmiot zainteresowań ekonomii czy zarządzania.
Pierwsze dedykowane programy edukacji wyższej z zakresu tworzenia gier wideo zaproponowali w 2013 r. Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy oraz Warszawska Szkoła Filmowa. Wyodrębniony program studiów przedstawił projektowanie gier jako połączenie elementów teorii i praktyki. W ten sposób projektowanie gier uznano za pełnoprawny kierunek studiowania, a nie tylko za specjalizację w ramach innego.
Kierunek? -> Uniwersytet
Obecnie kształcenie w kierunku projektowania gier oferują m.in. takie uczelnie wyższe jak:
- Uniwersytet Śląski w Katowicach – Projektowanie Gier i Przestrzeni Wirtualnej,
- Uniwersytet Dolnośląski DSW we Wrocławiu – Media kreatywne – game desing, animacja, efekty specjalne,
- SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny w Krakowie – Game Design – projektowanie gier od koncepcji po finalny projekt,
- Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania – Game Design & Development i inne.
Wiele uczelni technicznych i uniwersytetów proponuje moduły lub specjalności z zakresu gier komputerowych, choć nie zawsze jako samodzielny kierunek.
Przykładowo, w ramach przedmiotów ogólnouniwersyteckich projektowanie gier obecne jest na Uniwersytecie Warszawskim.
Te przykłady pokazują, że gry stały się zauważone nie tylko przez biznes i graczy, ale również akademicko. Z pewnością to krok w rozwoju uczelni wyższych. Perspektywicznie dostrzegły one możliwość pójścia ku przyszłościowym kierunkom i bycia uczelniami, które przyciągają studentów nowoczesnym podejściem. To też próby odpowiadania na potrzeby rynku. Gry przez lata stawały się nie tylko coraz bardziej atrakcyjnym medium, ale także zaczęły dotyczyć obszaru zatrudnienia i rozwoju gospodarczego.
Tym samym stały się również ciekawym, często niezbadanym polem do badań i akademickich rozważań.
W ciągu ostatniej dekady studia związane z projektowaniem gier i nowoczesnymi mediami (game design and development, interactive media, creative media) rozrosły się z niszowych kierunków do pełnoprawnej gałęzi akademii. Uczelnie, starając się dotrzymać kroku firmom, inwestują w pracownie z technologią. A to wszystko w głowach kandydatów na studia zaspokaja marzenia – kto z nas by nie chciał mieć szansy zaprojektowania kolejnego Tomb Raidera (a jak już pisaliśmy, oczekujemy na Tomb Raider: Legacy of Atlantis – remake klasycznej przygody Lary Croft zapowiedziany na 2026) czy Silent Hill?
Marzenia do spełnienia
Zdarza się, że studenci rozpoczynają studia z wizją tworzenia „wielkich” gier. Oczekiwania kreowane są nie tylko przez różnego rodzaju recenzje, ale i przez zestawienia dostępne na platformach, jak chociażby na Steamie. Szybko okazuje się jednak, że codzienność pracy to debugowanie, iteracje i kompromisy. To cenna lekcja – game design uczy pokory wobec procesu twórczego i pracy zespołowej.
Uczelnie, tworząc programy studiów, dają wyraz świadomości realiów rynku oraz potrzeb, gdy chodzi o kompetencje pracowników na rynku pracy. Jednym z najczęściej powtarzanych argumentów za studiowaniem projektowania gier jest właśnie bliskość branży. Nic dziwnego – wykładowcy to często praktycy, aktywni zawodowo twórcy, producenci czy artyści. Daje to dostęp do aktualnej wiedzy, realnych case studies i pierwszych kontaktów zawodowych. To zapewnia nie tylko praktyczne kształcenie, które znajdzie pokrycie w późniejszych obowiązkach, ale też szansę weryfikacji swoich marzeń z życiem oraz poznania branży od środka.
Brutalna konfrontacja studentów z realiami rynku to szansa, aby dostrzec możliwie prawdziwy obraz przyszłości. Branża gier jest atrakcyjna, ale niestabilna. Rotacja, presja czasowa, projekty krótkoterminowe i konkurencja sprawiają, że sam dyplom nie gwarantuje zatrudnienia. To głównie portfolio decyduje o wejściu do zawodu. W tym sensie uczelnia pełni rolę inkubatora. Studenci mogą popełniać błędy, testować pomysły i uczyć się pracy zespołowej. Jednak bez własnych projektów, game jamów i aktywności poza programem studiów absolwent szybko zderzy się z rynkową ścianą.
Z tym wiąże się kolejny bardzo ważny aspekt – świadomość rynku zatrudnienia. Zetknięcie się z praktykami i obecnymi na rynku profesjonalistami już na etapie studiów pozwala studentom projektowania gier nie tylko lepiej zrozumieć strukturę branży, lecz także realnie w nią wejść jeszcze przed uzyskaniem dyplomu. Uczelnia funkcjonująca jako przestrzeń intensywnego networkingu to szansa nawiązywania relacji opartych na wspólnym doświadczeniu pracy. W branży gier współprace i rozpoznawalność w środowisku stanowią istotny kapitał społeczny. Studiowanie na uczelni wyższej sprzyja więc nie tylko akumulowaniu wiedzy i kompetencji, ale także budowaniu sieci relacji zawodowych, które w długiej perspektywie mogą okazać się kluczowe dla stabilności i rozwoju kariery absolwentów.
Równocześnie studia w Polsce często zmagają się z ograniczeniami infrastrukturalnymi. Nierówny dostęp do sprzętu, przeciążone programy czy różny poziom zajęć praktycznych sprawiają, że doświadczenie studiowania game designu bywa bardzo zależne od konkretnej uczelni, rocznika i prowadzących. I pozostawia wiele w aktywności i chęci do działania samych studentów: poszukiwania projektów, udziału w inicjatywach studenckich, budowania portfolio. A tu znowu wracamy do networkingu i obecności w środowisku, i tak nam ten krąg wciąż się zamyka.
Jestem studentem! Jaki mam plan?
Studiowanie projektowania gier w Polsce nie oznacza jednej spójnej ścieżki. Programy bardzo się różnią: jedne kładą nacisk na programowanie i silniki, inne na narrację, sztukę, UX czy media interaktywne. Kandydat musi więc świadomie wybrać uczelnię, rozumiejąc, czym dla danej instytucji są gry: kodem, obrazem, doświadczeniem, produktem czy zjawiskiem kulturowym.
Programy realizują bardzo szerokie spektrum przedmiotów. Kształcą od historii sztuki i komunikacji społecznej, przez animację i efekty specjalne, aż po e-sport, monetyzację i event management. Z jednej strony daje to ogromną elastyczność, z drugiej – rodzi pytanie o specjalizację. Studenci bardzo szybko muszą zdecydować, kim chcą być: designerem systemów, artystą, technikiem, producentem czy „człowiekiem od wszystkiego”.
Różnodnie i ciekawie
Z perspektywy studenta game design to nieustanne balansowanie pomiędzy teorią a praktyką. Programy obejmują zwykle projektowanie mechanik i systemów gry, pracę z silnikami (najczęściej Unity lub Unreal), grafikę i animację 2D/3D. Ale proponują też podstawy UX i testowania, narrację interaktywną i język filmu, aspekty biznesowe, prawne i produkcyjne.
Ta strukturalna różnorodność programów studiów niesie ze sobą dwojakie konsekwencje.
Z jednej strony studia pełnią funkcję przestrzeni eksploracyjnej, w której student – często rozpoczynający naukę z ogólnym zainteresowaniem grami – ma możliwość stopniowego rozpoznania własnych predyspozycji i preferencji zawodowych. Kontakt z odmiennymi obszarami produkcji gier pozwala nie tylko odkryć nowe zainteresowania, lecz także zweryfikować pierwotne wyobrażenia o pracy w branży. Niejednokrotnie prowadzi to do świadomej zmiany obranej (lub wyobrażonej) ścieżki rozwoju: od programowania ku designowi, od grafiki ku produkcji, bądź od twórczej pracy koncepcyjnej ku rolom organizacyjnym i analitycznym. W tym sensie studia spełniają istotną funkcję orientacyjną, umożliwiając podejmowanie decyzji zawodowych w oparciu o doświadczenie, a nie wyłącznie o wyobrażenie o zawodzie.
Z drugiej strony, wielość perspektyw stwarza sprzyjające warunki dla studentów już świadomych swojej ścieżki rozwoju.
Dla nich studia stają się narzędziem systematycznego doskonalenia kompetencji i pogłębiania specjalizacji. A także budowania spójnego profilu zawodowego. Dostęp do zaplecza technologicznego, mentorskiego wsparcia wykładowców oraz pracy zespołowej umożliwia rozwijanie umiejętności. Kontrolowane środowisko akademickie, przy jednoczesnym zachowaniu kontaktu z realiami rynku, daje dobre podstawy na przyszłość. W efekcie uczelnia może funkcjonować zarówno jako laboratorium poszukiwań, jak i jako platforma intensywnego rozwoju eksperckiego – w zależności od poziomu świadomości, zaangażowania i celów samego studenta.
Studiować czy nie studiować, oto jest pytanie
I nie ma na to prostej odpowiedzi. A odpowiedź, jak to często bywa, brzmi: to zależy. Jeśli ktoś traktuje studia jako jedyną drogę do zawodu – może się rozczarować. Jeżeli jednak postrzega je jako fundament, przestrzeń eksperymentu i zaplecze mentorskie – zyskuje ogromną przewagę. Wiele osób trafia do branży z dziedzin pokrewnych. Czasem i nawet bardzo dalekich. Od dawna wiadomo, że dyplom to nie wszystko. Ale nikt nigdy nie powiedział, że tytuł w czymkolwiek przeszkadza.
Umiejętności, które oferują studia, można zdobywać również na różnych kursach – czy na żywo, czy online. Płatnych i bezpłatnych. Wybierając studia, należy pamiętać o tym, że wiedza nie będzie zdobywana punktowo, a bardzo szeroko, również z przedmiotów, które mogą nas nie interesować. Jednak ucząc się tylko jednego zakresu, pozbawiamy się możliwości zdobycia szerszych umiejętności czy zweryfikowania ich w zderzeniu z czymś, czego nie mieliśmy jak dostrzec, ucząc się wybranego zakresu. Studia dają szansę szerokiego próbowania i weryfikacji tego, co umiemy.
W obu przypadkach najważniejsze jest chyba zdać sobie sprawę z tego, co zapewnia sukces. Nic nie zastąpi pracy własnej i solidnego portfolio. Bez praktyki, poszerzania katalogu własnych prac, zakresu umiejętności i ciągłego doskonalenia się żaden kurs ani studia nie zapewnią nam pracy i powodzenia w niej. Ostatecznie studia czy kursy to wyłącznie narzędzia, aby wykazać się tym, co potrafimy już w życiu zawodowym. Nawet jeśli jeszcze nie pracujemy, powinniśmy traktować je wyłącznie jako pretekst i możliwość podejmowania konkretnych działań.
Projektowanie gier na polskich uczelniach znajduje się dziś w fazie dojrzewania. Programy uczelni są coraz lepsze, bardziej świadome rynku i interdyscyplinarne. Starają się również dawać odpowiedzi na pytanie: jak połączyć kreatywność z technologią i stabilnością zawodową. Studiowanie projektowania gier w Polsce to dziś realna, ale wymagająca ścieżka. Akademia dostrzegła potencjał gier jako medium kultury i gospodarki, jednak odpowiedzialność za sukces wciąż spoczywa głównie na studentach. Dyplom „magistra od gier” może otworzyć drzwi – ale tylko wtedy, gdy idzie w parze z doświadczeniem, portfolio i świadomością realiów branży. I w tym, właśnie studia, na pewno niosą więcej korzyści, o czym pisałam już wcześniej.
Gry trafiły na uniwersytety. Teraz pytanie brzmi nie „czy”, lecz jak mądrze z nich korzystać. I to zarówno po stronie uczelni, jak i po stronie tych, którzy marzą o takim studiowaniu.
